Toen het interview werd afgenomen heette het nog “centrum voor morele dienstverlening”. Recent werd het omgedoopt (pardon us the pun) tot huisvandeMens. Maar de vrijzinnige gedachten over armoede en armoedebestrijding zijn niet veranderd.

Een huisvandeMens is een vrijzinnige instelling waar moreel consulenten voor onthaal, dienstverlening, vorming en morele bijstand instaan. We voerden het gesprek met Jan Van den Brande en Didier De Swert.

Nieuwe uitdagingen

“Als vrijzinnigen stellen we vast dat de maatschappij grondig is gewijzigd. “Nieuwe” categorieën mensen vallen tussen de mazen van het sociale vangnet. Ook die mensen verdienen ondersteuning. We zitten met een goed solidariteitsbeginsel dat echter niet meer up-to-date is.  De sans-papiers en migranten worden over het hoofd gezien. Wij betreuren dat. Het beschikken over voedsel en onderdak is een universeel mensenrecht”.

“Een andere groep die met marginalisering wordt bedreigd zijn de holebi’s. In sommige Europese landen zoals Polen wordt homoseksualiteit nog niet aanvaard. De vrijzinnigheid breekt bijna als enige levensovertuiging een duidelijk lans voor absolute gelijkberechtinging, het homohuwelijk en andere rechten voor holebi’s.  Armoede is een belangrijke factor van sociale uitsluiting . Maar ook andere factoren kunnen meespelen. Het holebi-zijn is soms aanleiding tot ontslag, verstoting door de familie en regelrechte homohaat”.

De kracht van het individu

“Wat de vrijzinnigheid wil doen met mensen die het slachtoffer zijn van armoede en sociale uitsluiting  en dus minder goed geïntegreerd zijn in de maatschappij, is de dingen in hun leven weer stap voor stap op orde brengen.  Het begint met het zoeken van het oorzakelijk verband: hoe komt het dat ik in armoede ben geraakt, wat zijn de factoren die daartoe hebben geleid? Aan de hand daarvan proberen we uit te vissen wat armoede in het leven van die ene persoon betekent, want armoede is ook iets heel individueels. Er leeft weliswaar een gemeenschap in armoede, maar armoede begint eigenlijk bij vele individuen die in de armoede sukkelen. Door hun lotsovereenkomst zoeken ze enkel elkaar op en horen alleen maar dingen die hun toestand bevestigen. Dat merk je bijvoorbeeld heel goed in de sociale restaurants hier in Brussel. De problemen beginnen als individueel probleem en deinen vervolgens uit tot een collectief verschijnsel”.

“Vandaar dat we als morele consulenten bij het individu uitzoeken wat er toe heeft geleid dat het in armoede leeft. We traceren die reeks oorzaken tot bij het begin en sturen remediërend bij. We maken de mensen bewust van de problematiek. Men zegt zo vaak dat armoede en sociale uitsluiting een moelijk oplosbare problematiek vormen, maar we zij ervan overtuigd dat we moeten beginnen bij de kracht van het individu. Daartoe moet er natuurlijk ook een maatschappelijk draagvlak zijn. De maatschappij moet een draagvlak creëren waar iedereen de kans krijgt zichzelf te ontplooien zonder sociale uitsluiting door seksuele geaardheid, religie, enzovoorts. Daarom vinden we de scheiding van kerk en staat zo belangrijk. Die garandeert dat niemand door zijn levensovertuiging, religie of geaardheid wordt uitgesloten”.

Middenklasse, België en de wereld

“Je vraagt of de middenklasse in België en in de wereld economisch een stap terug moet zetten om de armoede te verlichten of, omgekeerd, de armen veeleer tot de middenklasse moeten worden opgetrokken?  Laten we wel wezen. In België is een economische terugstap van de middenklasse bijna onmogelijk. Als je als middenklasse moet gaan inleveren, dan zak je richting de armoedegrens. We moeten veeleer de Belgen die onder de armoedegrens leven tot de middenklasse optrekken dan omgekeerd. Als je ziet hoe groot de bedrijfswinsten en sommige toplonen zijn, dan moet je daar het geld halen voordat je de middenklasse aanspreekt. Want uiteindelijk zijn dat mensen die allemaal fulltime werken, vaak met twee, om hun zaken nog te kunnen betalen. Wij, als middenklasse, dragen op dit ogenblik de economie en de sociale zekerheid. De afstand tussen middenklasse en armoedegrens is een pak kleiner dan tussen middenklasse en rijke klasse. In ieder geval moet er in België voor iedereen een minimumuitkering worden gehandhaafd.  Maar  zelfs dié kan niet voorkomen dat velen in armoede zullen vervallen. Vaak gaat het om mensen die niet de gewoonte hebben om met bepaalde geldsommen om te gaan. Ze leven van dag op dag en zonder deftige budgetaire begeleiding, vallen ze zo terug in de armoede. Vandaar dat we als vrijzinnigen uitgaan van de kracht van het individu, we willen de mensen ondersteunen en individueel begeleiden”.

“Als je echter spreekt van het wereldwijd veralgemenen van het Belgische welvaartspeil dan liggen de kaarten helemaal anders. Om eerlijk te zijn – en dat is iets wat andere wereldbeschouwingen weinig zeggen – we zitten met een demografische explosie, de wereldbevolking blijft maar toenemen. Alleen al ecologisch is het onverantwoord om iedereen op het welvaartspeil van de gemiddelde Belg te willen brengen. Door de ecologische voetafdruk is dat per definitie onmogelijk. Wat wij als vrijzinnigen betreuren is dat er nooit wordt gesproken over die enorme toename van de wereldbevolking. Volgens ons moet er veel meer worden gedacht aan geboortebeperking omdat de aarde een bepaald aantal mensen gewoon niet meer aankan. We stevenen af op 10 à 12 miljard inwoners. Dat aantal werkt de structurele armoede alleen maar in de hand. Ik denk dat die geboortebeperking een maatregel is die heel moeilijk bespreekbaar is bij andere levensovertuigingen. Geboortebeperking is in eerste instantie een kwestie van sensibilisering en aanmoediging tot het gebruik van voorbehoedsmiddelen. Maar in dezelfde optiek moet ook abortus tot de mogelijkheden worden gerekend.  Het is belangrijk dat vooral mensen in de ontwikkelingslanden geen tien kinderen hebben maar zich beperken tot twee – al  hebben die mensen een heel lange traditie waar kinderen als een sociaal vangnet voor hun oude dag instaan”.

“Om kort te gaan: de vrijzinnigheid onderscheidt zich van andere levensovertuigingen door een aantal accenten. Inzake armoede zijn dat geboortebeperking en abortus; inzake sociale uitsluiting zijn dat de holebi’s waarvan de sociale uitsluiting kan leiden tot armoede. In sommige landen is homoseksualiteit nog altijd strafbaar. Wij zijn universeel gericht: de seksuele vrijheid moet ook elders in de wereld worden gerealiseerd”.

Kracht en hoop op maat van de client

“Zoals je weet beroepen we ons niet op een transcendente god, we kennen geen belofte met betrekking tot een hiernamaals. Het enige wat ons hoop kan geven is het leven hier en nu. We werken vooral emancipatorisch. We proberen de mensen te bevorderen in hun eigen autonomie en  zelfontplooiing, en hen daarin ook te doen gelóven: dat hun situatie kan worden veranderd, dat ze er niet in berusten, dat die niet voor eens en altijd vastligt, maar dat er nog altijd mogelijkheden bestaan om uit die armoede te geraken door bepaalde aspecten in hun leven te veranderen waardoor hun levenskwaliteit kan verbeteren. Waar haalt de vrijzinnige zijn kracht? De vrijzinnige haalt zijn kracht uit een goed gesprek en uit de wetenschap  dat iemand voor hem klaarstaat. In het geloof richt men zich tot God om het aan hem te vragen. Bij ons richten we ons rechtstreeks tot het individu. Samen met de persoon bouwen we een concreet verhaal op. Er is niet alleen een luisterend oor, er is ook de opvolging en de doorverwijzing naar een sociaal netwerk waar de problemen op maat worden aangepakt.  Wij gaan uit van het hier en nu en van de kracht van het individu. We wachten niet op iets  “dat zou kunnen gebeuren”. We vatten de koe bij de hoorns en gaan individueel op zoek naar wat we hier en nu kunnen verbeteren. We hopen dat het individu uit het gesprek kracht put en de kans op een gunstige wending met beide handen aangrijpt”.

“Mensen die zich om de een of andere wereld ongelukkig of slecht voelen of zich in crisis bevinden, zijn het slachtoffer van een vernauwd bewustzijn dat vaak samenhangt met hun depressieve gesteldheid. Ze hebben een laag zelfbeeld. Als moreel consulent proberen we de problemen op een rijtje te zetten en duidelijk te maken dat er nog altijd mogelijkheid op verbetering is. We werken op vlak van de hulpverlening volgens de oude humanistische aanpak van het client centered (op maat van het individu).  Wij bieden de mensen mogelijkheden aan, wij dringen ze niet op. Ook hier werken we emanciperend: verhoging van zijn of haar autonomie door klaarheid te scheppen in de situatie opdat hij of zij de best mogelijke keuze zou maken voor het probleem dat zich aandient. Dat kan gaan van het hulp bieden bij het schrijven van een sollicitatiebrief, over het voeren van een telefoongesprek tot het regelen van de regularisatie of het contacteren van het OCMW: de eerste stap is vaak het moeilijkst precies door het gebrek aan motivatie en het lage zelfbeeld. Samen  willen we de basisvaardigheden ondersteunen”.

De gemeenschap

“Ten aanzien van de gemeenschap vinden we sensibilisering heel belangrijk. Velen onder ons lopen voorbij aan de kansarmoede, soms letterlijk als het over bedelaars gaat. Als Centrum voor morele dienstverlening willen we bijdragen aan bewustmaking:  de mensen die aan de kant zitten met of zonder kind en met of zonder beker, zijn gewone mensen zoals u en ik die bepaalde dingen hebben meegemaakt die ze zelf niet hebben gewild.  Ook voor ons kan het van de ene dag op de andere zeer snel gaan. Vaak is de aandacht van het publiek voor dakloosheid en kansarmoede periodiek.  Als de winter aanbreekt ontdekken we plots weer daklozen. Als  het onderwijs hapert worden we ons weer bewust van kansarmoede. Het Centrum voor morele dienstverlening wil het hele jaar door de aandacht gaande houden”.

“Bovendien werken we heel nauw samen met lid- en welzijnsverenigingen, omdat we ervan overtuigd zijn dat samenwerking meer vruchten afwerpt dan cavalier seul te gaan. Sommige vrijzinnige lidorganisaties houden zich nadrukkelijk bezig zijn met armoede en sociale uitsluiting:  Cocon (werkt met pleeggezinnen), de  Stichting Morele Bijstand aan Gevangenen (SMBG) en UCOS (Noord-Zuid-verhoudingen). Daarnaast  steunen we pluralistische verenigingen (Beeldenstorm en Nasci).  Toegegeven, als vrijzinnigen staan we nog in onze kinderschoenen wat armoedeproblematiek betreft. We hebben nog geen eigen caritas. Het is een kwestie van tijd”.

© Axcent